Tính lương làm thêm giờ tại Nhật Bản: Cạm bẫy từ lương cố định và cách kiểm tra phiếu lương

Làm thêm giờ cố định (固定残業代) có thể đang che giấu tiền lương chưa được thanh toán. 3 tiêu chí pháp lý, kiểm tra phiếu lương 5 phút, mức lương làm thêm giờ lên đến 150% và cách phát hiện việc trả lương thấp.

Tóm lại: Nếu hợp đồng của bạn ghi 固定残業代 (lương làm thêm giờ cố định), người sử dụng lao động của bạn có thể đang trả lương cho bạn thấp hơn quy định pháp luật. Lương làm thêm giờ cố định chỉ hợp lệ nếu hợp đồng tách bạch rõ ràng giữa lương cơ bản và lương làm thêm giờ, chỉ rõ số giờ và phải thanh toán khoản vượt trội. Nhiều hợp đồng không đáp ứng ít nhất một trong các tiêu chí này. Dưới đây là cách kiểm tra phiếu lương của bạn chỉ trong 5 phút.

Thông tin cập nhật đến tháng 3 năm 2026 dựa trên Luật Tiêu chuẩn Lao động và hướng dẫn của MHLW. Từ tháng 4 năm 2023, mức phụ trội 50% cho làm thêm giờ vượt quá 60 giờ/tháng áp dụng cho TẤT CẢ các công ty, bao gồm cả SME. Để có cái nhìn tổng quan đầy đủ về các quyền lợi của bạn, hãy xem hướng dẫn về quyền lợi của người lao động nước ngoài tại Nhật Bản của chúng tôi.

Mức lương làm thêm giờ: những gì pháp luật quy định

Loại công việc	Tỷ lệ (của lương giờ cơ bản)	Ví dụ (lương cơ bản ¥1.500/giờ)
Làm thêm giờ tiêu chuẩn (trên 8h/ngày hoặc 40h/tuần)	125%	¥1.875/giờ
Làm việc ban đêm (22:00–05:00)	125%	¥1.875/giờ
Làm việc vào ngày nghỉ lễ theo luật định (法定休日)	135%	¥2.025/giờ
Làm thêm giờ vượt quá 60 giờ/tháng	150%	¥2.250/giờ
Làm thêm giờ tiêu chuẩn + làm việc ban đêm	150%	¥2.250/giờ
Làm thêm giờ trên 60h + làm việc ban đêm	175%	¥2.625/giờ
Làm việc ngày lễ + làm việc ban đêm	160%	¥2.400/giờ

Điểm thay đổi chính (tháng 4 năm 2023): Mức phụ trội 50% cho làm thêm giờ vượt quá 60 giờ/tháng hiện áp dụng cho tất cả các công ty, bao gồm cả SME. Trước đây, chỉ các công ty lớn mới phải trả mức này.

Cách tính lương giờ cơ bản của bạn

Lương giờ cơ bản của bạn là nền tảng cho mọi tính toán làm thêm giờ. Dưới đây là cách tính:

Công thức: Lương cơ bản hàng tháng ÷ số giờ làm việc trung bình hàng tháng = lương giờ cơ bản

Quan trọng: "Lương cơ bản hàng tháng" không bao gồm các khoản sau:

Trợ cấp đi lại (通勤手当)
Trợ cấp gia đình (家族手当)
Trợ cấp nhà ở (住宅手当)
Tiền thưởng chi trả không định kỳ hàng quý
Trợ cấp làm thêm giờ cố định (固定残業手当) — khoản này phải được loại trừ khi tính toán lương cơ bản

Ví dụ:

Lương hàng tháng: ¥300.000 (bao gồm ¥50.000 làm thêm giờ cố định, ¥15.000 đi lại)
Lương cơ bản: ¥300.000 – ¥50.000 – ¥15.000 = ¥235.000
Giờ làm việc hàng tháng: 160 giờ (8h × 20 ngày)
Lương giờ cơ bản: ¥235.000 ÷ 160 = ¥1.469/giờ
Mức làm thêm giờ (125%): ¥1.469 × 1.25 = ¥1.836/giờ

Làm thêm giờ cố định (固定残業代): 3 tiêu chí kiểm tra

固定残業代 (kotei zangyoudai) — còn được gọi là みなし残業 (minashi zangyou) — là một hệ thống mà tiền lương của bạn đã bao gồm một số giờ làm thêm cố định. Hệ thống này hợp pháp, nhưng chỉ khi đáp ứng đủ ba điều kiện:

Tiêu chí 1: Phân tách rõ ràng (明確区分性)

Hợp đồng lao động và phiếu lương của bạn phải thể hiện rõ ràng:

Lương cơ bản: ¥XXX.XXX
Trợ cấp làm thêm giờ cố định: ¥XX.XXX (cho XX giờ)

Cảnh báo: Nếu hợp đồng của bạn chỉ ghi "lương hàng tháng: ¥300.000 (đã bao gồm làm thêm giờ)" mà không chỉ rõ khoản tách bạch, thì nó không đạt tiêu chí này.

Tiêu chí 2: Số giờ và số tiền được chỉ định rõ ràng

Hợp đồng phải ghi rõ số giờ làm thêm và số tiền bằng yên. Ví dụ: "Trợ cấp làm thêm giờ cố định: ¥50.000 cho 30 giờ."

Cảnh báo: "Đã bao gồm làm thêm giờ" hoặc "làm thêm giờ theo yêu cầu" mà không có số giờ cụ thể = bất hợp pháp.

Tiêu chí 3: Nghĩa vụ thanh toán phần vượt trội

Nếu bạn làm việc NHIỀU HƠN số giờ cố định, người sử dụng lao động của bạn PHẢI trả phần chênh lệch theo mức lương làm thêm giờ hợp pháp. Điều này là không thể thương lượng.

Cảnh báo: Công ty của bạn nói "làm thêm giờ tối đa là 30 giờ bất kể số giờ thực tế làm việc" — điều đó là bất hợp pháp nếu bạn thực sự làm nhiều hơn.

Nếu bất kỳ một trong ba tiêu chí này không đạt, thì toàn bộ thỏa thuận làm thêm giờ cố định sẽ bị vô hiệu. Điều này có nghĩa là TẤT CẢ các giờ làm thêm của bạn đáng lẽ phải được tính toán và thanh toán riêng theo mức hợp pháp — có thể truy ngược lại tới 3 năm.

Kiểm tra phiếu lương 5 phút

Hãy lấy phiếu lương gần đây nhất của bạn (給与明細 / kyuuyo meisai) và trả lời các câu hỏi sau:

Có dòng riêng cho 固定残業手当 hoặc みなし残業手当 không? Nếu không → người sử dụng lao động của bạn có thể đang giấu lương làm thêm giờ vào lương cơ bản.
Dòng đó có hiển thị một số giờ cụ thể không? (ví dụ: "30時間分") Nếu không → thỏa thuận có thể không hợp lệ.
Các con số có khớp với nhau không? Lấy số tiền làm thêm giờ cố định ÷ số giờ đã ghi. Nếu kết quả THẤP HƠN mức lương giờ cơ bản của bạn × 1,25, bạn đang bị trả thấp hơn.
Tháng này bạn có làm việc nhiều hơn số giờ cố định không? Kiểm tra bảng chấm công của bạn. Nếu có, có dòng làm thêm giờ bổ sung nào trên phiếu lương của bạn không? Nếu không → bạn đang bị nợ tiền.
Lương cơ bản của bạn (sau khi đã loại bỏ làm thêm giờ cố định) có vẫn đáp ứng mức lương tối thiểu không? Tính toán: (lương cơ bản ÷ giờ làm việc hàng tháng) ≥ mức lương tối thiểu của tỉnh bạn. Nếu thấp hơn → thỏa thuận này là bất hợp pháp.

Nếu bất kỳ câu trả lời nào có dấu hiệu đáng ngờ, bạn có thể được trả lại tiền lương còn thiếu. Thời hiệu yêu cầu là 3 năm kể từ mỗi ngày trả lương chưa được thanh toán. Để biết cách thực sự thu hồi tiền, hãy xem hướng dẫn thu hồi tiền lương chưa thanh toán của chúng tôi.

Thỏa thuận 36: công ty của bạn có một không?

Theo Luật Tiêu chuẩn Lao động, người sử dụng lao động không thể yêu cầu BẤT KỲ làm thêm giờ nào nếu không có Thỏa thuận 36 (三六協定 / saburoku kyoutei) — một thỏa thuận bằng văn bản giữa người sử dụng lao động và đại diện người lao động, được nộp tại Văn phòng Tiêu chuẩn Lao động.

Ngay cả khi có Thỏa thuận 36, làm thêm giờ cũng bị giới hạn ở:

45 giờ/tháng, 360 giờ/năm (tiêu chuẩn)
100 giờ/tháng, 720 giờ/năm (điều khoản đặc biệt, tối đa 6 tháng/năm)

Nếu công ty của bạn không có Thỏa thuận 36 đã nộp, TẤT CẢ các giờ làm thêm đều là bất hợp pháp. Bạn có thể kiểm tra bằng cách hỏi bộ phận nhân sự của bạn: 三六協定の届出はありますか？ (Saburoku kyoutei no todokede wa arimasu ka?) — Thỏa thuận 36 đã được nộp chưa?

Nếu việc kiểm tra phiếu lương hoặc hỏi nhân sự bằng tiếng Nhật khiến bạn cảm thấy rủi ro hoặc quá sức, đó chính là lý do tôi đã xây dựng LO-PAL. Đăng câu hỏi của bạn miễn phí — một người trợ giúp địa phương có thể xem xét phiếu lương của bạn, tính toán số tiền bạn được hưởng và giải thích các lựa chọn của bạn mà người sử dụng lao động không hề hay biết.

Các kiểu phổ biến khiến người lao động nước ngoài bị trả thấp hơn

"Làm thêm giờ phục vụ" (サービス残業): Làm việc thêm giờ không được trả lương vì "ai cũng làm thế." Điều này là bất hợp pháp bất kể văn hóa nơi làm việc.
Chức danh quản lý giả mạo (名ばかり管理職): Được trao chức danh "quản lý" để miễn trừ khỏi việc trả lương làm thêm giờ. Chỉ những 管理監督者 (kanri kantokusha) thực sự có thẩm quyền mới được miễn trừ.
Thao túng bảng chấm công: Bị yêu cầu bấm thẻ ra lúc 18:00 nhưng vẫn tiếp tục làm việc. Hãy tự ghi lại thời gian của bạn (ảnh chụp màn hình, dữ liệu thẻ IC giao thông, email gửi sau giờ làm việc).
Làm thêm giờ cố định được đặt ở mức vô lý: "Làm thêm giờ cố định: 80 giờ" được tính vào lương. Đây là một dấu hiệu cảnh báo — 45 giờ/tháng là mức giới hạn tiêu chuẩn nếu không có điều khoản đặc biệt.

Các bài viết liên quan

Kiểm tra phiếu lương của bạn một cách bảo mật

Bạn không nên phải đoán xem liệu mình có đang được trả lương đúng hay không. Đăng câu hỏi của bạn trên LO-PAL miễn phí — một người trợ giúp địa phương có thể xem xét phiếu lương và hợp đồng của bạn, tính toán số tiền bạn thực sự được hưởng và giải thích các bước tiếp theo của bạn. Hoàn toàn bảo mật. Bạn chỉ thanh toán khi chấp nhận sự trợ giúp nhiệm vụ.